Saturday, November 21, 2026 · Hidar 12, 2019 E.C.
The Abay Times

Ethiopia and the World

Haati Itoophiyaa tola mana da'oo Roomaa keessatti argatte deebiste; jireenyi haaraan gaa'ilaan xumurame

Manbarree Akliluu dubartii bara 1984 mana da'oo Roomaa keessatti nyaata isheef kennite barbaaddee argatte; gara Kaalifoorniyaa fidde, ollaa ishee haadha manaa irraa du'aan adda ba'e waliin gaa'ila ishee arge

An elderly man with white hair, in a white dinner jacket and black bow tie, kisses a white-haired woman beside an altar with a stained-glass window behind them

Dwaayit Mooberg fi Jiinaa Chekkaareellii gaa'ila isaanii mana amantaa Riichimond, Kaalifoorniyaa keessatti Adoolessa 2024 gaggeeffatan irratti. Suuraa: Zelalem Aychiluhim / Sunset Video Production

Manbarree Akliluun Jiinaa Chekkaareellii barbaaduu kan jalqabde galata galchuuf ture. Waggoota gara 40 dura, yeroo Manbarreen dubartii dargaggeettii Itoophiyaa bakka jireenyaa hin qabne turte, mana da'oo dubartootaa Roomaa keessatti ilma ishee deesse. Dubartiin Xaaliyaanii achitti hojjettu Chekkaareelliin nyaata irbaata ishee irraa hafe dhoksaan isheef kenniti turte.

Manbarreen Chekkaareellii magaalaa xiqqoo gaarreen keessa, Roomaa irraa imala sa'aatii lamaa irratti argamtutti argatte. Dubartittiin dhiheenya kana abbaa manaa ishee du'aan dhabdee turte; akka Manbarreen jettutti jireenya irraa abdii kutattee du'a eeggachaa turte. Walargiin isaanii Adoolessa 2024 mana amantaa Riichimond, Kaalifoorniyaa keessatti gaa'ilaan xumurame. Chekkaareelliin yeroo sanatti umuriin ishee waggaa 81 ture; ollaa Manbarree kan umuriin isaa waggaa 88 ture, Dwaayit Mooberg, waliin gaa'ila dhaabatte. Amma umuriin isaanii waggaa 83 fi 91 dha; afaan waliin dubbatan garuu amma iyyuu hin qaban.

Manbarreen, hiriyoonni ishee ‘Menbe’ jedhanii waaman, Goojjam keessatti guddatte. Haati ishee hoteelaa fi mana nyaataa bulchiti turte. Yeroo Manbarreen umuriin ishee gara waggaa 10 ta'u haati ishee rasaasaan ajjeefamte. Sana booda Finfinneetti obboleessa ishee angafa haadha addaatiin guddatte. Akka waa'ee ijoollummaa ishee ibsiteetti, barnoota xumurtee ogummaa tiyaatiraa baratte; Tiyaatira Biyyaalessaa keessattis hojjette.

Jalqaba waggoota 1980mootaa keessa dhiira Xaaliyaanitti jireenya gaarii akka argattu waadaa isheef gale waliin biyya sana deemte. Hariiroon isaanii miidhaa fi jeequmsaan guutame; erga ulfooftees miidhaan itti fufe. Bara 1984, guyyaa deessuuf guyyaan ja'a qofti yeroo ishee hafu, isa jalaa baqatte. Mana da'oo dubartootaa geeffamuu ishee dura yeroo muraasa daandiiwwan Roomaa irratti jiraatte. Ilmi ishee Kiristiyaan mana da'oo sana keessatti dhalate.

Chekkaareelliin mana da'oo sana keessatti hojjettu halkan hunda nyaata irbaata ofii qusachuun siree Manbarree jala dhoksaa akka turte, akkasumas daa'imaaf uffata ho'aa hodhuu ishee yaadatti. Ofii isheetiifis waan baay'ee hin qabdu turte; garuu gargaaruuf yaalteetti.

Manbarreen Xaaliyaanii keessatti waggaa kudhanii ol hojjetaa mana keessaa taatee hojjette. Bara 1995 ilma ishee Kiristiyaan, yeroo sana umuriin isaa waggaa 11 ture, waliin gara Ooklaand deemte. Afaan Ingiliffaa hin dubbattu, hojiis hin qabdu turte. Afaan Xaaliyaanii beekuun ishee mana nyaataa Xaaliyaanii Saaluutee e Viitaa, qarqara bishaanii Riichimonditti argamutti sa'aatii tokkoof doolaara 7n keessummoota simachuu akka jalqabdu ishee gargaare. Boodarra hoggantuutti ol guddatte; bara 2003 maallaqa liqii maamila dhaabbataa tokko irraa argatteen mana nyaatichaa bitatte. Hanga Adoolessa 2018tti, yeroo falmii dheeraa abbaa gamoo sanaa waliin tureen booda cufametti, bulchite.

Manni nyaatichaa nyaata isaatiin qofa osoo hin taane hojii tola ooltummaa isaatiin beekama ture. Waggoota keessatti ayyaanotaa fi sagantaalee birootiin namoota mana jireenyaa hin qabneef nyaata bilisaa yeroo 30,000 ol dhiyeesseera. Manbarreenis namoota miidhaa maatii keessaa irraa hafanii fi jiraattota rakkoof saaxilaman gargaaruuf Dhaabbata Hawaasa Riichimond keessatti fandii hundeessite. Bara 2018 Toom Bat, yeroo sana kantiibaa Riichimond kan ture, Manbarree abbaa mana nyaataa fi nama tola ooltummaa magaalaa sana keessatti hunda caalaa beekamtu jedhee waame.

Hariiroo Itoophiyaa waliin qabdus hin kutanne. Dhuma bara 2018, Atsadee Nigusee, haadha Adaagiraat irraa dhufte kan bara 2017 abbaa manaa irraa adda ba'een asiidiin miidhamtee ija ishee dhabdee fuulli ishees manca'e, gara mana ishee Riichimond fiduuf Finfinnee deemte. Ogeeyyiin baqaqsanii yaaluu Kaalifoorniyaa keessa jiran kaffaltii malee yaalii qaama deebisanii ijaaruu isheef godhan. Manbarreen waa'ee fedhii gargaarsaa ishee yeroo dubbattu, ‘Itoophiyaa keessatti waan baay'ee hin qabnu; garuu waan qabnu waliif qoodna’ jetteetti.

Dubartii mana da'oo keessatti ishee gargaartes hin daganne. Jajjabina ilma isheetiin ishee barbaaduu jalqabde. Abbaan manaa Chekkaareellii waggaa 65, Biyaajoo Fookeettii, du'ee ture. Ijoolleen fi ijoolleen ijoollee ishee guddatanii darbee darbee ishee daawwatanis, irra caalaa kophaa jiraatti turte. Akka Manbarreen jettutti, Chekkaareelliin umuriin ishee waggaa 80 akka ta'e, abbaa manaa ishee akka yaaddu fi du'uuf qophoofte akka jettu isheetti himte. Manbarreen garuu ‘Ati nama waggaa 80 dargaggeettii taate dha’ jetteen gara Ameerikaa akka dhuftu affeerte.

Chekkaareelliin sana dura xiyyaaraan imaltee hin beektu. Abbaan manaa ishee waggoota gaa'ila isaanii guutuu xiyyaaraan akka imaltu amansiisuuf yaalaa ture. Bara 2024 Manbarreen harka ishee qabattee gara Kaalifoorniyaa waliin balali'an; mana Manbarree qarqara bishaanii jiruttis keessummaa taate.

Mana itti aanu keessa Mooberg jiraata ture. Haati manaa isaa waggaa 65, Tereesaa, bara 2023 duutee turte. Akka Manbarreen jettutti, Tereesaan erga isheen duutee booda abbaa manaa ishee akka kunuunsitu ishee gaafatte turte. Irbaata Manbarreen qopheessitu irratti lamaan isaanii harka wal qabatanii minjaala jala akka taa'an hubatte. Ganama ganama waliin deemuu jalqaban; Chekkaareelliin nyaata isaaf bilcheessiti, bilbila isaanii irratti appii hiikkaa afaanii fayyadamuunis waliin haasa'u turan.

Guyyaa Chekkaareelliin gara Xaaliyaanii deebi'uuf kaate, akka Manbarreen jettutti, Mooberg dhufee Chekkaareelliin deebi'uu akka qabdu isheetti hime. Isheenis deebite. Innis jilba tokkoon gadi taa'ee gaa'ilaaf ishee gaafate; isheen battaluma mataa raastee eeyyamte. Xaaliyaanii dhiisuun ijoollee fi ijoollee ijoollee ishee dhiisuu ture; garuu jaalalli inni isheef qabu akka ishee amansiise dubbatteetti.

Lamaan isaanii Adoolessa 12, 2024 gaa'ila dhaabbatan. Mooberg, ‘Garaa keenya keessatti lamaan keenyayyuu afaanuma tokko dubbanna’ jedheera. Waraqaa xixiqqoo jechoota Afaan Xaaliyaanii irratti barreeffaman irraa afaanicha barachaa jira; hanga ammaattis gaaffii hundaaf ‘sì’ jechuun deebisuun mala isaa akka ta'e dubbata.

Manbarreen ammas ollaa isaanii jiraatti. Akka isheen jettutti, fageenya barandaa ishee irraa loomii gara barandaa isaanii darbuu dandeessu qofa irratti argamti. Dubartiin yeroo tokko nyaata Chekkaareellii irraa hafeen jiraachaa turte amma waan qabdu hunda, jaalala dabalatee, ishee waliin qooddachuun gammachuu akka isheef ta'e dubbatti.

Beeksisa

Milkii app on Google Play