Tuesday, November 17, 2026 · Hidar 8, 2019 E.C.
The Abay Times

Ethiopia and the World

Sandbox faayinaansii haaraa Itoophiyaa eenyutu fayyadamuu danda'a? Seerotni isaa maal fa'a?

Qajeelfamni baankii biyyaalessaa yeroo iyyannoo, kaffaltii, daangaa yaalii fi eegumsa maamiltootaa kaa'a; hayyama guutuu garuu ofumaan hin kennu.

A coffee seller in a traditional embroidered dress and a young customer both look at their mobile phones beside a tray of coffee cups at a small stall in Ethiopia

Gurgurtuu bunaa fi maamiltuun tokko Itoophiyaatti iddoo gurgurtaa xiqqaa tokkotti bilbila harkaa isaanii fayyadamaa jiru. Suuraa kuusaa. Suuraa: UNCDF.

Sirni haaraan Itoophiyaan kalaqa tajaajila faayinaansii ittiin yaaltu, kan regulatory sandbox jedhamu, dhaabbileen faayinaansii filataman hayyama guutuu osoo hinargatin dura to'annoo Baankii Biyyaalessaa Itoophiyaa (NBE) jalatti tajaajila haaraa akka qoratan ni hayyama. Kun yaalii daangeffame malee hayyama waliigalaa hojii baankii miti.

Qajeelfamni Regulatory Sandbox FS/01/2026 Sadaasa 17, 2026 irraa eegalee hojii irra ooleera. Qajeelfamichi eegumsa maamiltootaa fi sirna faayinaansii osoo hinlaaffisin teknooloojii faayinaansii qorachuuf karaa bana.

Maaltu qoramuu danda'a?

Sandbox jechuun tajaajila faayinaansii kalaqaa haaraa fayyadamtoota dhugaa waliin yeroo murtaa'eef to'annoo qaama seeraa jalatti yaaluudha. Iyyattoonni ulaagaa guutan faayidaa maamiltootaaf madaalamuu danda'u, kalaqa haaraa dhugaa yookaan fooyya'iinsa guddaa, akkasumas qophii fi qabeenya yaalii gaggeessuuf barbaachisu agarsiisuu qabu. Tajaajilichi aangoo to'annoo baankii biyyaalessaa jalatti argamuu qaba. Mala haaraa kaffaltii yookaan liqii kennuu fakkeenya ta'uu danda'a; kun garuu oomishni addaa tokko duraan hayyamameera jechuu miti.

Bu'uurri seeraa isaa Keewwata 89 Labsii Hojii Baankii Lakkoofsa 1360/2025 dha. Keewwatichi baankichi yaalii to'atamaa hundeessuu fi ulaagaalee gahumsaa fi hirmaannaa murteessuu akka danda'u aangoo kenneera.

Eenyutu iyyachuu danda'a?

Seerotni kun dhaabbilee faayinaansii, qaamolee hayyama dhaabbata faayinaansii gaafatan, akkasumas qaamolee akka gosa dhaabbata faayinaansii haaraatti ramadamuu gaafatan ni hammatu. Baankiin biyyaalessaa waggaatti yoo xiqqaate yeroo lama waamicha iyyannoo ummataaf dhiyeessuu qaba. Dhaabbileen fedhii qaban yeroo beeksifametti iyyatu.

Adeemsi isaa sadarkaa sadii qaba. Sanadoota barbaachisan erga fudhatee booda NBE'n gamaaggama jalqabaa gaggeessuuf guyyoota hojii 10 qaba. Sanadoota guutuu sadarkaa galmee erga argatee booda xalayaa fudhatamaaf guyyoota hojii 20 qaba. Iyyattoonni fudhataman itti aansuun karoora yaalii isaaniif hayyama addaa barbaadu; baankichi karoora sana gamaaggamuuf guyyoota hojii 30 qaba. Yeroon gamaaggamaa kun sadarkaalee adda addaa irratti kan hundaa'e malee iyyannoon hundi yeroo waliigalaa murtaa'e keessatti xumurama jechuu miti.

Kaffaltiin adeemsa iyyannoo baankiif qarshii 100,000, dhaabbata inshuraansiif qarshii 75,000, dhaabbata maayikiroofaayinaansii yookaan faayinaansii meeshaalee kaappitaalaaf qarshii 50,000, iyyattoota kaaniif qarshii 35,000 dha. Kaffaltiin kun hin deebifamu.

Seerotni idilee ni dhaabbatuu?

NBE'n yaalii murtaa'e tokkoof yoo barbaachise seera tokko irraa bilisa ta'uu yookaan fooyya'iinsa daangeffame hayyamuu danda'a. Kun seerota hundumaa kaasuudha miti. Dirqamoonni farra maallaqa seeraan alaa qulqulleessuu, eegumsa maamiltootaa, iccitii odeeffannoo fi nageenya saayibarii hojii irra turu. Hirmaattonni kasaaraa yookaan miidhaa kamiifuu itti gaafatamummaa guutuu qabu.

Maamiltootaaf tajaajilli yaalii kun tajaajila hayyama guutuu qabu kan guutummaa biyyattiitti dhiyaatu irraa adda. Hirmaattonni waliigaltee maamiltootaa odeeffannoo gahaa irratti hundaa'e argachuu fi karaa komii dhiyeessuu qopheessuu qabu. Yaaliin kun haalota to'ataan murteesse jalatti gaggeeffama.

Yaaliin hammam turuu danda'a?

Yaaliin hanga ji'oota 12 turuu danda'a. Xalayaan hayyama yaalii erga kennamee booda guyyoota 30 keessatti jalqabamuu qaba. Dheerinni dabalataa hanga ji'oota 12 hayyamamuu danda'a. Hirmaataan guyyaa xumuraa karoorfame dura yoo xiqqaate guyyoota hojii 30 keessatti dheerina gaafachuu qaba; NBE'n guyyoota hojii 15 keessatti deebii kennuu qaba.

Bu'aawwan danda'aman hayyama kennuu, hayyama haal-duree qabu, yeroo yaalii dheeressuu, seera fooyyessuu yookaan hayyama malee adeemsa keessaa bahuu hammatu. Hayyamni yaalii argamuun oomisha tokko dhaabbataan gabaa irratti dhiyeessuuf hayyama argamsiisa jechuu miti.

Seerotni amma adeemsa kana hundeessaniiru. Maamiltoonni tajaajila gatii xiqqaa, salphaatti dhaqqabamaa yookaan nageenya caalu argachuu fi dhiisuun kalaqawwan filatamanii fi bu'aa yaalii isaanii irratti hundaa'a.

Beeksisa

Milkii app on Google Play